|
موسولَمان بوونى 110 كةسى سويدى لة ريَطةى كاريطةريي بانطخوازيَكى كورد لة
سويد..
ديمانةيةك لةطةلَ بانطخواز ئةندازيار ئةحمةد موفتى ليَثرسراوى ريَكخراوى
لة سويد.
IIF
ئا. محمةد بةرزنجى .سويد
ثيَناسةيةك
ئةحمةد محةمةد موفتى لة دايك بووى 1961
دةرضووى زانكؤى بةغدا بةشى تةكنؤلؤجيا
ماستر لة زانكؤى يؤتؤبؤرى بةشى هةندةسةى ميكانيكى
ئةندازيار لة كارخانةيةكى شارى يؤتؤبؤرى
خيَزاندارةو خاوةنى 5 مندالَ
بةرثرسى مةكتةبى راطةياندنى ئيسلامى سويدى
بة هةر دوو زاراوةى سؤرانى و بادينى و هةر سيَ زمانى سويدى ئينطليزى و
عةرةبى وانةو كؤرِو سمينارى هةية
ضالاك لة بوارى فرياطوزارى و كيَشةى كوردا , وة بةرثرسى دةزطاى بةزةيي
كورديية .
ضةندين كؤبوونةوةو دانيشتنى تايبةتى بووة لةطةلَ ثارتة سياسيةكان و
كةنيسةكانى سويد و دةزطاو بةرثرسة بالآكانيان , ديدارى تايبةتيان هةبووة
لةطةلَ سةرؤك وةزيرانى ثيَشوى سويد يؤران ثيَرشؤن .
هةركاتيَ كةش و هةواى ئازادى لة بةرامبةر تاكةكانى كؤمةلَطا رِةخساو لة بار
بوو, وة ئاستى هؤشيارى و رؤشنبيرى خةلَكى بةرفراوان بوو , لةو دؤخةدا هزرو
بيروباوةرِى ئيسلامى ميانرةو زياتر طةشةسةندوتردةبيَت و رؤلَ و كاريطةرى
بانطخوازانى ئيسلام لة بوارى ضاكسازى تاك و خيَزان و كؤمةلَطة زياتر رةنط
دةداتةوةو بةرجةستة دةبيَت, كةواتة دةطةينة ئةو ئةنجامةى كة ئيسلامةتى لة
رةوشى ئازادى و ئاشتيدا جيَ ثةنجةو نةخشى ئاكارةكانى لةسةر شانؤى ذيان زياتر
ئةدرةوشَتةوة , وة بة ثيَضةوانةوة لة ريَطةى هيَزو توندو تيذيةوة زياتر زيانى
ليَدةكةيَتةوة . لة طةلَ بةرةو ثيَشضوونى
كؤمةلَطاى مرؤظايةتى زياتر ئةو راستية رِوون دةبيَتةوة كة ئاين نةك تةنها
فاكتةريَك نى ية بؤ دواكةوتن , بةلَكو هؤكارى سةرةكي ية لة هاندانى مرؤظ
بةرةو ضاكسازى و رةوشت و بةها جوانةكان. ئةوةتا ثياوانى حكومةت داوا لة
بانطخوازان دةكةن كة رِؤلى ثؤزةتيظيان هةبيَت لة ثةروةردةكردنى تاكةكانى
كؤمةلَطا , ئةمةش دةيسةلميَنيَت كة بانطخوازى ميانرِةو دةتوانيَت سةفيريَكى
دلَسؤزى كؤمةلَطا بيَت بؤ ثرِكردنةوةى لايةنى رؤحى و ئةخلاقى مرؤظةكان بؤ
بنياتنانى كؤشكى بةختةوةريان , ليَرةوة بة ثيَويستمان زانى
ضاوثيَكةوتنيَك لةطةلَ بانطخوازى ناسراوى ولآتى سويد ئةندازيار ئةحمةد موفتى
ساز بكةين.
دةكريَت ثيَناسةيةكى كورتى ئةو ريَكخراوة بكةى كة جةنابتان سةرثةرةشتى دةكةن
؟
لة ثاش سوثاس وستايش بؤخوداى مةزن و درودو سةلام بؤ ثيَغةمبةرى ئيسلام,
ريَكخراوى
ئيى ئيي ئيَف
ريَكخراويَكى بانطخوازى ياسايية لة سويد , هاوكارى ئةو خوشك و برايانة دةكات
كة تازة ديَنة ناو ئيسلامةوةو موسولَمان دةبن و يارمةتيدانيان لة ريَطةى
كتيَب و وتار بة زمانى سويدى بؤيان , ماوةى 10 سالَ زياترة لة سويد لةم بوارة
خزمةت دةكةين. لة سةرةتادا تةنها مةكتةبيَكى راطةياندن بوو كة زياتر سةروكارى
لةطةلَ وةلآمدانةوةى سويديةكان بوو كة لةبارةى ئيسلامةوة دةيان ثرسى و
دةيانويست لة سةر ئيسلام تيَبطةن و بزانن , لة ريَطةى تؤرِى ئيَنتةرنيَتى
سايتةكةمانةوة ولآميان وةردةطرت , بةلآم ئيَستاش هةموو هةفتةيةك رؤذانى
يةكشةمة ووتارو موحازةرةمان هةية بة زمانى سويدى لة هؤلَى
كؤمةلَةى قلآضؤكردنى كحول لة شارى يؤتؤبؤرى
, لةطةلَ ئةمانةشدا سةردانى زيندانةكان دةكةين وجطة لة كارييى ثيشةيي
ئةندازياريي خؤم كة هةفتانة 40 كاتذميَر كار دةكةم .
جةنابتان باستان لةوةكرد كة سةردانى زيندانةكان دةكةن, ئايا لة سةر داواى
بةرثرسانى حكومةتة يان كاريَكى خؤتانة ؟
بةلَيَ لةسةر داواى ليَثرسراوانى زيندانةكان و كاربةدةستانى حكومةت و
زيندانيةكانيشة , بؤ ئةوةى ووتار بدةين بؤ ئةو زيندانيانةى كة توشى تاوان
بوون و لة كؤمةلَطا دابرِوان و كاريطةرى تاوانةكانيان لة سةر كؤمةلَطاو تاك
روون بكةينةوة , كة تاضةندة كاريطةرى نيَطةتظى هةية , كاربةدةستانى حكومةت
باش دةزانن كة رِؤلَى بانطخوازيَك ضةندة طةورةية لة كؤمةلَطا طةر بة
شيَوةيةكى دروست و ميانرِةو ثةروةردةى تاك بكات , وة طرنطى دانمان بة
لايةنى رؤحى و ئةخلاقى بؤ زيندانيةكان ,كة ئةمةش كةنالَيَكىكاريطةرة كة مرؤظ
بتوانيَ بختةوةرى ثيَ بةدةست بيَنيَت , طةرنا تةنها ذيانى مةتةرياليستى
مرؤظةكان بةختةوةر ناكةن, ئةطةر بيَت و لايةنى رؤحى فةرامؤش بكةن,وةك
نيكسؤن دةلَيَ :
ئةطةر ضى شارستانيَتى لة لوتكةى بةرزداية بةلآم ئةطةر بنةمايةكى رؤحى و
ئةخلاقى نةبيَت لة ناوضوونى ضاوةرِوانيَتى. بؤية ئيَمة ئةم خالَة بة طرنط
دةزانين و لة سةرى دةرؤين, بؤ ئةوةى جاريَكى تر بتوانن بطةريَنةوة نيَو
كؤمةلَطاو ذيانى ئاسايي خؤيان دةست ثيَبكةنةوة , جطة لة قسةكردن و وتاردان
بؤيان كتيَب وكاسيَت بة زمانى سويدى ثيَشكةشيان دةكةين, سوثاس بؤ خوا
بةرهةميَكى باشى هةبووة خةلَكانيَكى زؤر دةطةريَنةوة باوةشى كؤمةلَطا, وة
زؤريشيان باوةر بة ثرنسيثةكانى ئاينى ئيسلام ديَنن.
ئةكريَ بزانين زؤرينةى ئةو خةلَكانةى بةشدارى وانةو بابةتةكانت دةبن لة ض
ضين و تويَذيَكى كؤمةلَطان ؟
لة هةموو ضين و تويَذيَكى كؤمةلَطاى سويدى تيَدايةو لة خةلَكانى خاوةن
برِوانامةى بةرز لة هةموو بوارةكان , وة زؤربةى ئةوانةى كة ديَن شارةزايةكى
ئةوتؤيان لة سةر ئيسلام نيةو بةشدار دةبن بؤ ئةوةى زياتر ئةو تةم و طومانانةى
هةية لةسةر ئيسلام برِةويَنريَتةوة , يان ئةو كةلتورو داب ونةريتانةى كة
مولَكى ئيسلام نيةو دةخريَتة ثالَ ئاينى ئيسلام , لة كاتيَكا ثرنسيثى ئيسلام
هةموو بةهاى بةرزوجوانةو دذى ئةو فةرهةنط و دابو نةريتانةية كة رِووى طةشى
كؤمةلَطا لةكةدار دةكةن, تةنانةت هةنديَ جار نويَنةرى ثارتة سياسيةكانى سويد
و ثؤليس طويَبيستى دةرةسةكانمان دةبن و ئيَمة دةرطامان بؤ هةموو كةس والآية
, ضونكة زياتر كؤمةلَةيةكى بانطخوازى ميانرِةوين, دذى توندوتيذين و فكري
توندرِةوي هيَض مانايةكى نية لاى ئيَمة , ,تاوةكو ئيَستا 110 دة كةسى سويدى
بوونةتة موسولَمان لة رِيَطةى رِيَكخراوةكةى ئيَمةوة , هةيانة هةر لةيةكةم
دةرسدا باوةرِ ديَنيَت و موسلَمان دةبيَت هةشيانة لة ثاش ضةندين جار يان ثاش
ضةند سالَ , وة زؤربةى ئةوانةى كة موسولَمان بوون خاوةنى برِوانامةى بةرزن
لة ثرؤفيسؤرو مامؤستاى زانكؤو ئةندازيارو ياساناس و قوتابى زانكؤكان هتد وة
زؤربةشيان تةمةنيان لة نيَوان 20 تا 40 سالَداية ..نموونةى وةك
بيَنطت يوهانسؤن
خاوةنى برِوانامةى دكتؤراية لة هةندةسةى ئةلكترؤنى كة ئيَستا ئةويش
بانطخوازيَكى ئيسلامة لة سويد , يان
مارية ئيَلبورسؤن
كة ثزيشكي نةخؤشخانةية لة شارى يؤتؤبؤرى كة ئيَستا خةريكى وةرطيَرانى كتيَبة
بةنرخةكانى ئيسلامة بؤ زمانى سويدى , هةروةها
بيَنطت تؤربون
كة بةرِيَوبةرى بةشيَكة لة كارخانةى
ظؤلَظؤ
وة ضةندين كةسى تر كة ئيَستا ناوةكانيانم لة ياد نية .
هةروةها ضةندين كةسى ترى سويدى لة ريَطةى رابيتةى ئيسلامى سويد و تؤرةكانى
ئيَنتةرنيَت موسولَمان بوون وةكو ديبلؤماس و سةفيرى سويدى
كةنيوت بيَرنسترؤم
كة ئيَستا ناو خؤى ناوة
( محمةد كةنويت )
كة ثيَش ضةند سالَيَك طةورةترين و بةناوبانطترين تةفسيرى قورئانى ثيرؤزى كرد
بؤ سةر زمانى سويدى , يان نوسةرو رؤّذنامةنووسى بةناوبانطى سويدى
هؤكان لارسؤن
كة خاوةنى نزيكةى 20 كتيَبة لة بوارةكانى فةلسةفةو ميَذوو كة مانطى 9 ى 2007
موسولَمان بوونى خؤى رِاطةياند, هةروةها خاتوو
ئانة سؤفى رِؤالد
كة مامؤستاى بةشى ئةديانة لة زانكؤى لوند. يان ثرؤفيسؤرو مامؤستاى ميَذوو
يان ساملسؤن كة
ضةندين كتيَبى بةنرخى لةسةر ئيسلام ثيَش كةش كتيَبخانةى سويدى كردووة , لة
زؤريَك لة زانكؤكانى سويد دةرس و موحازةراتى هةية .
هةنديَ جار ليَرةو لةويَي دةلَيَن" ئيسلام بة زؤرى شيرو هيَز بلآو بؤتةوة
وةلآمت ضية وةك بانطخوازيَك بؤ ئةم جؤرة كةسانة ؟
سةرةتا حةزدةكةم ئةوة بلَيَم هيض بيروباوةرِيَك بة زؤرة مليَ لة ناخى مرؤظدا
ناضةسثيَ ,ض جاى ئةطةر ئةو باوةرِة باوةريَكى ئاينى ورؤحى بيَت , ضةندين دةقى
ئايةتى قورئان و فةرموودةى ثيَغةمبةر
درودى خواى لةسةر بيَت ئاماذة
بةوة دةكةن كة مرؤظةكان سةربةست وئازادن لة وةرطرتنى ئاين و بيروباوةر , ئةم
جؤرة كةسانة تةنها ئةيانةويَت طومان لة ناخى باوةرِداران دروست بكةن ,
ولآتيَكى وةك ئةندةنوسيا كة طةورةترين ولآتى ئيسلامية كة نزيكةى 300 ميلؤن
دانيشتوانيَتى , خؤ يةك سةربازى ئيسلام نةطةشتة ئةويَ , يان ولآتيَكى وةك
ماليزيا كة ئيَستا لة تةكنؤلؤجيا و بيناسازى ململانيَي لةطةلَ ئةمريكا
دةكات ئةم ولآتةش هيَزو شمشيَر نةبووة هؤى موسولَمان بوونيان , يان ئةمريكا
كة ضةندين ميلؤن موسولَمانى تيَداية ئةمةش فاكتةرو رِؤلَى هيَز نةبووة لة
برِواهيَنانيان بة ئيسلام . سياسةتمةداريَكى وةك
رؤبرت كرين
كة خاوةنى برِوانامةى دكتؤراية لة ياساو سياسةت , راويَذكارى سةرؤكى ثيَشوى
ئةمريكا بوو , ئايا هؤى موسولَمان بوونى ئةم طةورة سياسسةتمةدارة هيَز بوو ؟
يان موسولَمان بوونى قةشةى طةورةى ئةمريكى
جؤزيف ئيتيس
كة خاوةنى برِوانامةى دكتؤرايا لة فةلةسةفةو لاهوت كة ئيَستا طةورةترين
بانطخوازى نيَو ئةمريكاية كة ناو خؤى ناوة
شيَخ يوسف ,
تةنها لة يةك موحازةريدا 30 ئةمريكى شةهادةى هيَنا لة بةردةستى ئةو
بانطخوازة , وة هةزارةها كةسانى خاوةن برِوانامةى بةرز كة ئيَستا لة ئةمريكا
دةذين بة ئيسلامةتى , خؤ هيَز نةبووة هؤى هيدايةت دانيان . يان طةورة
كةسانيَكى ئةوروثى وةك
فةيلةسوفى فةرةنساويي
روجية طارودى
و
طؤرانى بيّذى ناسراوى جيهان
كات ستيظينس ( يوسف ئيسلام )
, دايك سويدى و باوك ئينطليز ,
موراد هؤظمان
ى دبلؤماسى ئةلَمان , ئةى خؤ نابيَت بلَيَن هؤكارى موسولَمان بوونى ئةم طةورة
سياسيي و ناودارانة هيَزو شمشيَر بووة ,
ئايا ئيَوة لؤكالَى تايبةتيتان هةية بؤ وتنةوةى بابةت و وانةكان ؟
بابةت و وانةكانى ئيَمة هةفتانة لة لؤكالَى (
كؤمةلَةى قةلآضؤكردنى كحول
) لة شارى يؤتؤبؤرية , كة ئيَمةش هاوكارى ئةو كؤمةلَةين بؤ ئةوةى طةنج
ولاوانى كؤمةلَطا دوور بخةينةوة لة زيانةكانى كحول لة رِيَطةى ئةو ثرنسيث و
بةهايانةى كة ئيسلام باسى دةكات , وة ئيَمة ثةيوةنديمان لةطةلَ زؤر جيَطاى
تردا هةية تةنانةت لةطةلَ كةنيسةكانيشدا حيوارو طفتوطؤمان هةية , وة برِيارة
لةم مانطة سةردانى كةنيسةيةكى طةورة بكةين بؤ ئةوةى باسى ئيسلام بكةين ضونكة
زؤريان بيَئاطان لة ئيسلام .
جطة لةو ثرؤذةيةى كة بؤ سويديةكانة, ض ثرؤذةيةكتان هةية بؤ كوردةكان ؟
لة راستيدا ئيَمة ضالاكى ديكةمان زؤرة , هةموو يةك شةمانيََك وانةمان هةية
بؤ خوشكان وة دةرسى قورئان وتةفسريمان هةية بؤ برايان.
ئايا رِيَذةى موسولَمانانى سويدى ضةندة وةك بةريَزتان بزانن ؟
بة ثيَي ئامارى ضةند سالَ لةمةو ثيَشى رؤذنامةى
يؤتؤبؤرى ثؤست
نزيكةى 10 هةزار سويدى موسولَمان هةبوون , بةلآم ئيَستا رِيَذةكة رِوو لة
زياد بوونة بة هؤى ئةو هةموو بابةتة زؤرانةى سةر تؤرى ئيَنتةرنيَت لة سةر
ئيسلام و زؤربوونى ريَكخراوى بانطخوازى لة سويد , واتة ئيسلام بة ئاسانى
دةطاتة هةموو خةلَك لة رِيَطةى ئينتةرنيَتةوة .
ئايا تةنها ليَثرسراوى ئةم ريَكخراوةن يان ثرؤذةى ترتان هةية ؟
بةلَيَ هةروةها ليَثرسراوى كؤمةلَةى
ئار.ئيَض . سي .
م كة دةزطايةكة بؤ يارمةتى دانى هةتيوانى كوردستان , لة كارةساتةكةى
هةلَةبجةوة تاوةكو ئيَستا ئيَمة هةذاران و هةتيوانى كوردستانمان لة بير
نةضووة , كة مانطانة يارمةتيان بؤ رِةوانة دةكةين , ئيَستا نزيكةى 300
مندالَى بيَباوك يارمةتى مانطانةيان بؤ رِةوانة دةكةين لة رِيَطةى رابيتةى
ئيسلامى كوردى لة كوردستان , بؤ هةر ضوار ثاريزطاكةى كوردستان, ئةم كارةمان
بة ئةركيَكى ئاينى و نيشتمانى خؤمانى دةزانين.
ئايا ئةم دوو ريَكخراوةى ئيَوة بة رةسمى ناسراوة لةلاى حكومةت ؟
بةلَيَ هةردووكيان بة ثيَي ياساى ريَكخراو كؤمةلَةكان مؤلَةتى رةسمي مان لة
دةزطاكانى حكومةت وةرطرتووة , ضونكة بة ثيَي ياساو دةستورى سويد هةموو
ريَكخراو كؤمةلَةيةك دةتوانن بانطةوازو ضالاكى و بةرنامةى خؤيان ثيَشكةش بكةن
, ضونكة بة ثيَي ئازادى ئاين وبيروباوةرةكان هةموو تاك و كؤمةلَةو
ريَكخراويَك مافيان هةية كة بانطةشة بؤ ئاينى خؤيان بكةن بةثيَي ياسا لة
دةستوور ضةسثاوةو , وة هيض كةسيَك بؤى نية سنورى ئازاديةكانى خةلَكى تر
ببةزيَنيَت.
لة كؤتاييدا سوثاس و ثيَيزانينى خؤمان ئاراستةى جةنابتان دةكةين. |